Literum
Epoki
Renesans
Księgi pierwsze
Pieśń XXI (Ty spisz, a ja sam na dworze...)

Pieśń XXI (Ty spisz, a ja sam na dworze...)

Jan Kochanowski

Brak ocen

Epoka: Renesans
Rodzaj: Liryka
Gatunek: Pieśń
Czytanie: ok. 1 min czytania

Czytaj Otwórz w aplikacji

Ty spisz, a ja sam [3] na dworze

Jeszcze od wieczornej zorze

Cierpię nocne niepogody;

Użałuj sie mojej szkody!

Słuchaj, jako bije w ściany

Z gwałtownym dżdżem grad zmieszany.

Ockni sie, a przemów słowo,

Nieużyta [4] białagłowo!

Nie na żadną kradzież godzę,

Chocia tak po nocy chodzę;

Wziąłbych przedsię, by co dano:

Łupiestwo czartu porwano [5].

Nigdziej miejsca mniej hardości [6]

Nie najdziesz jako w miłości;

Gładkość wprawdzie sługi daje,

Ale dzierżą obyczaje [7].

Słuchasz? czy mój głos nie może

Dolecieć na twoje łoże?

Słuchajcie wy, nocne cięnie,

I nieumowne [8] kamięnie!

Do Amfijonowej lutnie [9]

Śpieszyły sie lasy chutnie [10],

A niezwyczajne [11] opoki

Ścisnęły sie w mur szeroki.

Orfeowych strón [12] słuchały

Srogie jędze i płakały,

Gdy miłością utrapiony,

I pod ziemią szukał żony.

Jego pieśni żałościwe

Zjęły [13] bogi nieżyczliwe;

I miał w ręku, co miłował,

By był, nędznik, lepiej chował.

Ale nie strzymał umowy,

Więc przyszedł o smutek nowy;

Bo źle sie obejźrzał, ali

Czarci panią zaś porwali [14].

Czekać już, nieboże, było [15].

Ale gdy co komu miło,

Trudno wytrwać i czas mały:

Godzina tam jak rok cały.

A ja długo mam bić w stróny [16]?

Już u mnichów słyszę dzwóny.

Dziwnosmy sie pomieszali,

Jam nie spał, a ci już wstali.

Dobrą noc, jesli kto słyszy,

A mój więniec w tej złej ciszy

Niechaj wisi do świtania [17],

Świadek mego niewyspania.

Przypisy

[3]

sam (starop.) — tutaj. [przypis redakcyjny]

[4]

nieużyty (starop.) — nieubłagany. [przypis redakcyjny]

[5]

czartu porwano (starop.) — popularne przekleństwo: niech czart porwie. [przypis redakcyjny]

[6]

hardość — wyniosłość, zuchwałość. [przypis redakcyjny]

[7]

Gładkość wprawdzie (…) ale dzierżą obyczaje — sens fragmentu: uroda sprawia, że człowiek się zakochuje (staje się sługą miłości), ale miłość utrzymuje się dzięki zasadom. [przypis redakcyjny]

[8]

nieumowny — taki, z którym trudno się dogadać; nieubłagany. [przypis redakcyjny]

[9]

Amfijonowa lutnia — Amfion: w mit. gr. muzyk, który potrafił za pomocą dźwięku liry przenosić kamienie używane do budowania murów Teb, w których panował. [przypis redakcyjny]

[10]

chutnie (starop.) — chętnie, ochoczo; może też znaczyć: szybko. [przypis redakcyjny]

[11]

niezwyczajny — niezwykły lub nienawykły do czegoś; tu: o skałach nienawykłych do samodzielnego poruszania się. [przypis redakcyjny]

[12]

Orfeowych strón słuchały — Orfeusz: w mit. gr. poeta tracki, który potrafił poruszyć za pomocą swej muzyki Furie („jędze”), a nawet rzeczy nieożywione. Kiedy zmarła jego żona Eurydyka, udał się do podziemi i tak oczarował Plutona, że uwolnił on Eurydykę pod warunkiem, że Orfeusz nie odwróci się, dopóki nie wyjdą na ziemię. Kiedy już mieli postawić swe stopy na ziemi, Orfeusz odwrócił się i Eurydyka natychmiast zniknęła. Ogromny żal Orfeusza po powtórnej stracie żony tak rozwścieczył trackie kobiety, że w czasie jednej z orgii z okazji bachanaliów rozerwały go na strzępy. [przypis redakcyjny]

[13]

pieśni (…) / Zjęły bogi — pieśni przejęły, wpłynęły na bogów. [przypis redakcyjny]

[14]

Czarci panią zaś porwali — przykład chrystianizacji opowieści mitologicznych. [przypis redakcyjny]

[15]

Czekać (…) było — trzeba było czekać. [przypis redakcyjny]

[16]

bić w stróny — uderzać w struny (lutni). [przypis redakcyjny]

[17]

więniec (…) / Niechaj wisi — zwyczaj wieszania wieńca na drzwiach ukochanej po bezskutecznym nocnym czuwaniu nie był raczej znany polskiej obyczajowości i został tu przejęty ze staroż. paraklausithyronów. [przypis redakcyjny]

Tekst i nagranie pochodzą z serwisu Wolne Lektury, domena publiczna lub wolna licencja. Podział tekstu na części udostępniamy na tych samych warunkach. Wesprzyj Wolne Lektury.