Literum
Epoki
Renesans
Księgi wtóre
Pieśń XVIII (Ucieszna lutni, w której słodkie strony)

Pieśń XVIII (Ucieszna lutni, w której słodkie strony)

Jan Kochanowski

Brak ocen

Epoka: Renesans
Rodzaj: Liryka
Gatunek: Pieśń
Czytanie: ok. 1 min czytania

Czytaj Otwórz w aplikacji

Ucieszna [3] lutni, w której słodkie strony [4]

Bijąc, Amfijon [5] kamień rozproszony

Zwabił na kupę, a z chętnej opoki

Wstał mur szeroki.

Niemowna [6] przedtym ani ulubiona,

Dziś na wszytek świat wielce zalecona [7],

Zaśpiewaj, co by trudnej [8] Bogumiły

Uszy lubiły.

Która jakoby źrzóbek [9] niełapany

Ani pasterzką ręką ugłaskany

Ucieka w pole, a pędęm człowieka

Mija z daleka.

Ty umiesz tygry, umiesz lasy wodzić

I bieg pochopnym [10] strumieniom zagrodzić;

Tobie ustąpił stróż nieokrócony [11]

Piekielnej brony [12],

Cerber [13], chocia mu wściekły łeb nakrywa

Sto srogich wężów, a para smrodliwa

I sprosna piana ciecze miedzy zęby

Z trojakiej [14] gęby.

Biedny Iksyjon, Tytyjus [15] zmiękczony [16],

Rozśmiał sie nie chcąc; i dzban osuszony

Stał chwilę, za czym [17] cieszył twój rym drogi

Dziewki niebogi [18].

Niech Bogumiła srogość jadowitą

Złych panien słyszy i wody niesytą

Banię bezdenną, i pomstę nieskorą,

Którą źli biorą

Na drugim świecie. Bo co, prze żywego

Boga, już mogły uczynić gorszego?

Pomordowały, jędze niecnotliwe,

Męże właściwe [19].

Jedna z nich, wierna łożu małżeńskiemu [20],

Przeciwko ojcu krzywoprzysiężnemu

Zacnie skłamała: panna czci [21] bez końca

Pod kręgiem słońca.

Która: «Wstań — rzekła — wstań, mężu, by wieczny

Sen [22] na cię nie padł, skądeś ty bezpieczny [23];

Schroń sie przed ojcem i przed bezecnemi

Siostrami złemi,

Które jak lwice z głodu nieznośnego

Wpadwszy na stado, każda morzy [24] swego;

Ja, litościwsza, ani cię chcę tykać,

Ani zamykać.

Mnie niechaj ojciec trzyma w pęcie srogim,

Żem lutość miała nad mężem ubogim;

Mnie niechaj zaśle [25] w pogańskie narody

Przez morskie wody.

Idź, gdzie cię nogi i wiatry powiodą,

Za tą życzliwej ćmy [26] nocnej pogodą [27];

Idź zdrów, a skargę na mogiłę smętną

Włóż więc pamiętną [28]».

Przypisy

[3]

ucieszny (daw.) — przynoszący radość. [przypis redakcyjny]

[4]

strony (daw.) — struny. [przypis redakcyjny]

[5]

Amfijon — Amfion: w mit. gr. muzyk, który potrafił za pomocą dźwięku liry przenosić kamienie używane do budowania murów Teb, w których panował; zob. też Ks. 1, Pieśń XXI. [przypis redakcyjny]

[6]

niemowny (daw.) — niemy. [przypis redakcyjny]

[7]

zalecony (daw.) — sławny. [przypis redakcyjny]

[8]

trudny — tu: nieprzystępny. [przypis redakcyjny]

[9]

źrzóbek — źrebak (obecnie gwarowe: źróbek). [przypis redakcyjny]

[10]

pochopny (daw.) — prędki, wartki. [przypis redakcyjny]

[11]

nieokrócony (starop.) — nie dający się zjednać. [przypis redakcyjny]

[12]

brona (daw.) — brama; zob. też: Ks. 2, Pieśń XIII, w. 43. [przypis redakcyjny]

[13]

Tobie ustąpił stróż (…) / Piekielnej brony, / Cerber — aluzja do historii Orfeusza, który wybrał się do Hadesu śladem swej zmarłej żony Eurydyki; zob. też objaśnienia do Pieśni XXI, Ks. 1. [przypis redakcyjny]

[14]

trojaki — potrójny. [przypis redakcyjny]

[15]

Iksyjon, Tytyjus — Iksjon za znieważenie Junony został wtrącony do Tartaru, gdzie cierpi męki przywiązany do koła ognistego; Totyos, mityczny olbrzym, prześladowca Latony, pokonany przez jej dzieci, Apollina i Dianę odbywa okrutną karę w Hadesie: dwa sępy wyżerają mu wątrobę, która wciąż odrasta. [przypis redakcyjny]

[16]

zmiękczony — czujący ulgę, rozbrojony. [przypis redakcyjny]

[17]

za czym — następnie. [przypis redakcyjny]

[18]

dzban — w którym nosiły wodę Danaidy (Dziewki niebogi) skazane za zabicie mężów (zob. w. 31–32) na wieczne napełnianie beczki bez dna (czyli bani bezdennej z w. 27); w mit. gr. Danaidy czerpały wodę za pomocą sit. [przypis redakcyjny]

[19]

właściwy — tu: własny. [przypis redakcyjny]

[20]

Jedna (…) wierna łożu małżeńskiemu — tylko jedna z Danaid, Hypermnestra, oszczędziła męża, Lynkeusa. [przypis redakcyjny]

[21]

panna czci — panna posiadająca cześć. [przypis redakcyjny]

[22]

wieczny sen — śmierć. [przypis redakcyjny]

[23]

skądeś ty bezpieczny — stąd, skąd nie spodziewasz się niebezpieczeństwa. [przypis redakcyjny]

[24]

morzyć — mordować. [przypis redakcyjny]

[25]

zaśle — wyśle. [przypis redakcyjny]

[26]

ćma (daw.) — ciemność. [przypis redakcyjny]

[27]

pogoda — tu: odpowiednia pora. [przypis redakcyjny]

[28]

Włóż (…) pamiętną — umieść na dowód pamięci. [przypis redakcyjny]

Tekst i nagranie pochodzą z serwisu Wolne Lektury, domena publiczna lub wolna licencja. Podział tekstu na części udostępniamy na tych samych warunkach. Wesprzyj Wolne Lektury.