Literum
Lektury szkolne
Klasy 7–8
Treny
Tren XVI. (Nieszczęściu kwoli a swojej żałości...)

Klasy 7–8 Matura podstawowa Matura rozszerzonaaudiobook

Tren XVI. (Nieszczęściu kwoli a swojej żałości...)

Jan Kochanowski

Brak ocen

Epoka: Renesans
Rodzaj: Liryka
Gatunek: Tren
Czytanie: ok. 1 min czytania
Nagranie: 3 min

CzytajOtwórz w aplikacji

Nieszcześciu kwoli [2] a swojej żałości,

Która mię prawie przejmuje do kości,

Lutnią [3] i wdzięczny rym porzucić muszę,

Ledwe [4] nie duszę [5].

Żywem [6], czy mię sen obłudny [7] frasuje?

Który kościanym oknem [8] wylatuje,

A ludzkie myśli tym i owym bawi,

Co błąd na jawi [9].

O błędzie ludzki [10], o szalone dumy [11],

Jako to łacno [12] pisać sie z rozumy [13],

Kiedy po wolej świat mamy [14], a głowa

Człowieku zdrowa [15].

W dostatku będąc, ubóstwo chwalemy [16],

W rozkoszy [17] żałość lekce szacujemy [18],

A póki wełny skąpej prządce [19] zstaje [20],

Śmierć nam za jaje [21].

Lecz kiedy nędza albo żal przypadnie [22],

Ali [23] żyć nie tak jako mówić snadnie [24],

A śmierć dopiero w ten czas nam należy [25],

Gdy już k nam bieży [26].

Przecz [27] z płaczem idziesz, Arpinie [28] wymowny [29],

Z miłej ojczyzny? Wszak nie Rzym budowny [30],

Ale świat wszystek Miastem [31] jest mądremu

Widzeniu [32] twemu [33].

Czemu tak barzo [34] córki swej żałujesz?

Wszak sie ty tylko sromoty [35] wiarujesz [36];

Insze wszelakie u ciebie przygody

Ledwe nie gody [37].

Śmierć, mówisz, straszna tylko niezbożnemu [38];

Przeczże [39] sie tobie umrzeć cnotliwemu

Nie chciało, kiedyś prze dotkliwą [40] mowę

Miał podać głowę [41]?

Wywiódłeś wszytkim, nie wywiódłeś sobie [42];

Łacniej rzec [43], widzę, niż czynić i tobie [44],

Pióro anielskie; duszę toż [45] w przygodzie,

Co i mnie bodzie [46].

Człowiek nie kamień, a jako sie stawi

Fortuna, takich myśli nas nabawi.

Przeklęte szczeście [47]! Czy snać [48] gorzej duszy,

Kto rany ruszy?

Czasie, pożądnej [49] ojcze niepamięci,

W co ani rozum, ani trafią [50] święci,

Zgój smutne serce, a ten żal surowy

Wybij mi z głowy.

Przypisy

[2]

kwoli (starop.) — ze względu na, z powodu. [przypis redakcyjny]

[3]

lutnią — lutnię. [przypis redakcyjny]

[4]

ledwe — ledwie, niemal. [przypis redakcyjny]

[5]

porzucić (…) duszę — umrzeć. [przypis redakcyjny]

[6]

żywem — czy jestem przytomny? [przypis redakcyjny]

[7]

sen obłudny — sen zwodniczy, fałszywy. [przypis redakcyjny]

[8]

kościanym oknem — w mit. gr. i rz. istnieją dwie bramy poprzez które sny wychodzą z podziemia; złudne sny przechodzą przez bramę z kości słoniowej, a sny prawdziwe przez bramę z rogu. [przypis redakcyjny]

[9]

A ludzkie myśli (…) na jawi — zajmuje myśli ludzkie tym, co na jawie, czyli w rzeczywistości okazuje się nieprawdziwe, złudne. [przypis redakcyjny]

[10]

błąd ludzki — fałszywa, nieprawdziwa myśl ludzka, głupota ludzka. [przypis redakcyjny]

[11]

szalone dumy — głupie, szalone myśli. [przypis redakcyjny]

[12]

łacno — łatwo. [przypis redakcyjny]

[13]

pisać sie z rozumy — popisywać się rozumem. [przypis redakcyjny]

[14]

Kiedy po wolej świat mamy — kiedy świat jest przychylny naszej woli, naszym życzeniom. [przypis redakcyjny]

[15]

głowa (…) zdrowa* — głowa wolna od kłopotów, zmartwień. [przypis redakcyjny]

[16]

chwalemy — chwalimy. [przypis redakcyjny]

[17]

rozkosz — przyjemności życia. [przypis redakcyjny]

[18]

lekce szacować — lekceważyć. [przypis redakcyjny]

[19]

skąpa prządka — parka, jedna z trzech mitologicznych bogiń przeznaczenia (Atropos, Kloto, Lachesis), przędących nić ludzkiego życia i arbitralnie decydujących o ludzkim życiu i śmierci. [przypis redakcyjny]

[20]

zstaje — wystarcza. [przypis redakcyjny]

[21]

za jaje — za nic, czyli za rzecz wartości jaja (w XVI w. jaja były wyjątkowo tanie). [przypis redakcyjny]

[22]

przypadnie — stanie się, zdarzy się. [przypis redakcyjny]

[23]

ali — ale oto, ale tymczasem, ale wtedy. [przypis redakcyjny]

[24]

snadnie (starop.) — łatwo. [przypis redakcyjny]

[25]

śmierć nam należy — śmierć nas dotyczy (liczymy się z nią i nie gardzimy nią; por. współczesne wyrażenie: coś się należy komuś). [przypis redakcyjny]

[26]

bieżeć (tu forma 3 os. lp: bieży) — podążać, iść. [przypis redakcyjny]

[27]

przecz (starop.) — dlaczego, czemu. [przypis redakcyjny]

[28]

Arpin — pochodzący z Arpinum w Lacjum rzymski pisarz, mówca i filozof, zwolennik filozofii stoickiej Marcus Tullius Cicero (106–43 r. p.n.e.). [przypis redakcyjny]

[29]

wymowny* — od wyrazu: wymowa oznaczającego retorykę, oratorstwo; Cicero znany był jako znakomity mówca. [przypis redakcyjny]

[30]

budowny — okazale, pięknie zbudowany. [przypis redakcyjny]

[31]

Miasto — chodzi o Rzym (łac. Urbs). [przypis redakcyjny]

[32]

widzenie — zdanie, sąd, opinia, sposób widzenia różnych spraw. [przypis redakcyjny]

[33]

Wszak nie Rzym (…) twemu — Cicero głosił, że dla mędrca cały świat jest domem, więc wygnanie nie jest wielkim nieszczęściem; gdy jego wygnano z Rzymu, bardzo rozpaczał. [przypis redakcyjny]

[34]

barzo — bardzo. [przypis redakcyjny]

[35]

sromota (starop.) — hańba. [przypis redakcyjny]

[36]

wiarować się (starop.) — strzec się, unikać. [przypis redakcyjny]

[37]

gody* — radość, wesele; w. 25-28: Cicero głosił, że mędrzec powinien ze spokojem przyjmować wszystkie nieszczęścia, unikając jedynie hańby. Gdy jednak umarła jego córka Tulia, przeżył to głęboko. [przypis redakcyjny]

[38]

niezbożny — niecnotliwy (por. współczesny wyraz bezbożny). [przypis redakcyjny]

[39]

przeczże — czemu więc. [przypis redakcyjny]

[40]

dotkliwy — ostry. [przypis redakcyjny]

[41]

podać głowę* — dać głowę, stracić życie. [przypis redakcyjny]

[42]

wywiódłeś — wywiodłeś, udowodniłeś. [przypis redakcyjny]

[43]

łacniej rzec — łatwiej mówić. [przypis redakcyjny]

[44]

w. 29-32 — Cicero wygłosił cykl ostrych przemówień przeciwko wpływowemu politykowi, Markowi Antoniuszowi. Został zamordowany z polecenia Antoniusza, choć za wszelką cenę starał się uniknąć śmierci. [przypis redakcyjny]

[45]

toż — to samo. [przypis redakcyjny]

[46]

bodzie — dręczy. [przypis redakcyjny]

[47]

szczeście* — szczęście, dola, los, fortuna. [przypis redakcyjny]

[48]

snać (starop.) — przecież, może, podobno. [przypis redakcyjny]

[49]

pożądnej — pożądanej, upragnionej. [przypis redakcyjny]

[50]

W co (…) trafią — trafić w coś*: potrafić coś. [przypis redakcyjny]

Inne lektury: klasy 7–8, renesans

Tekst i nagranie pochodzą z serwisu Wolne Lektury, domena publiczna lub wolna licencja. Podział tekstu na części udostępniamy na tych samych warunkach. Wesprzyj Wolne Lektury.