Literum
Epoki
Renesans
Księgi wtóre
Pieśń V (Wieczna sromota i nienagrodzona...)

audiobook

Pieśń V (Wieczna sromota i nienagrodzona...)

Jan Kochanowski

Brak ocen

Epoka: Renesans
Rodzaj: Liryka
Gatunek: Pieśń
Czytanie: ok. 1 min czytania
Nagranie: 3 min

CzytajOtwórz w aplikacji

Hańba, Klęska, KaraWieczna sromota [1] i nienagrodzona

Szkoda [2], Polaku: ziemia spustoszona

Podolska leży, a pohaniec [3] sprosny [4],

Nad Niestrem [5] siedząc, dzieli łup żałosny [6].

Niewola, PorwanieNiewierny [7] Turczyn psy zapuścił swoje [8],

Którzy zagnali piękne łanie [9] twoje

Z dziećmi pospołu a nie masz nadzieje,

By kiedy miały nawiedzić swe knieje.

Niewola, CierpienieJedny [10] za Dunaj Turkom zaprzedano,

Drugie do hordy dalekiej zagnano;

Córy szlacheckie (żal sie mocny Boże!)

Psom bisurmańskim [11] brzydkie ścielą łoże.

Wróg, PogardaZbójce, niestety, zbójce nas wojują,

Którzy ani miast, ani wsi budują;

Pod kotarzami [12] tylko w polach siedzą,

A nas nierządne, ach, nierządne, jedzą!

PaństwoTak odbieżałe stado [13] więc drapają

Rozbójce wilcy, gdy po woli [14] mają,

Że [15] ani pasterz nad owcami chodzi,

Ani ostrożnych psów za sobą wodzi.

Przedmurze chrześcijaństwaJakiego serca Turkowi dodamy [16],

Jesli tak lekkim [17] ludziom nie zdołamy?

IroniaLedwieć nam i tak króla nie podawa;

Kto sie przypatrzy, mała nie dostawa [18][19].

SiłaZetrzy sen z oczu a czuj w czas o sobie [20],

Cny Lachu [21]! Kto wie, jemu czyli [22]tobie

Szczęście chce służyć? A dokąd wyroku

Mars nie uczyni, nie ustępuj kroku.

ZemstaA teraz k temu obróć myśli swoje

Jakobyć [23] szkody nieprzyjaciel twoje

Krwią swą nagrodził i omył tę zmazę,

Której dziś niesiesz prze swej ziemie skazę.

ObowiązekWsiadamy?[24] Czy nas półmiski trzymają?

Biedne półmiski, czego te czekają?

To pan, i jadać na śrebrze godniejszy,

Komu żelazny Mars będzie chętniejszy [25].

SkąpiecSkujmy talerze na talery [26], skujmy,

A żołnierzowi pieniądze gotujmy.

Inszy to darmo [27] po drogach miotali,

A my nie damy, bychmy w cale trwali [28]?

PieniądzDajmy, a naprzód dajmy! Sami siebie

Ku gwałtowniejszej chowajmy potrzebie.

Tarczej niż piersi pierwej nastawiają,

Pozno puklerza przebici macają [29].

Polak, GłupotaCieszy mię ten rym: «Polak mądr po szkodzie»;

Lecz jesli prawda i z tego nas zbodzie [30],

Nową przypowieść Polak sobie kupi [31],

Że i przed szkodą, i po szkodzie głupi.

Przypisy

[1]

sromota (daw.) — hańba, niesława. [przypis redakcyjny]

[2]

nienagrodzona szkoda — niepowetowana strata. [przypis redakcyjny]

[3]

pohaniec (daw.) — muzułmanin (Turek lub Tatar; poganin); określenie pogardliwe. [przypis redakcyjny]

[4]

sprosny (starop.) — godny potępienia, potworny, okrutny. [przypis redakcyjny]

[5]

Niestr — Dniestr. [przypis redakcyjny]

[6]

żałosny (daw.) — godny żalu. [przypis redakcyjny]

[7]

niewierny — niechrześcijanin. [przypis redakcyjny]

[8]

Turczyn psy zapuścił swoje — Turek (sułtan turecki) wypuścił swoich poddanych (sforę) Tatarów. [przypis redakcyjny]

[9]

łanie — tu przen.: piękne kobiety. [przypis redakcyjny]

[10]

jedny (daw. M. lm r. ż.) — jedne. [przypis redakcyjny]

[11]

bisurmański — mahometański. [przypis redakcyjny]

[12]

kotarz — szałas, namiot; por. dziś: kotara. [przypis redakcyjny]

[13]

odbieżałe stado — stado opuszczone; może aluzja do sytuacji po ucieczce z Polski Henryka Walezego. [przypis redakcyjny]

[14]

po woli (starop.) — według woli, posłuszny komuś; por. daw.: powolny. [przypis redakcyjny]

[15]

że — tu: gdyż. [przypis redakcyjny]

[16]

dodać serca (daw.) — dodać odwagi. [przypis redakcyjny]

[17]

lekki (daw.) — podły, godny lekceważenia. [przypis redakcyjny]

[18]

Ledwieć nam (…) króla nie podawa; Kto się przypatrzy, mała nie dostawa — tzn.: „Niemal [Turek] narzuca nam króla; Gdyby się przypatrzeć [temu procesowi], niewiele do tego brakuje”; ironiczna aluzja do tureckich prób interwencji w polską wolną elekcję. [przypis edytorski]

[19]

mała nie dostawa (starop.) — mało brakuje. [przypis redakcyjny]

[20]

czuj (…) o sobie (starop.) — czuwaj nad sobą, nad swoim bezpieczeństwem. [przypis redakcyjny]

[21]

Lach — Polak. [przypis redakcyjny]

[22]

czyli — czy z partykułą pytajną „li”; tzn.: czy też. [przypis edytorski]

[23]

jakobyć — aby ci. [przypis redakcyjny]

[24]

Wsiadamy? — w znaczeniu: czy już wsiadamy na konie? [przypis redakcyjny]

[25]

chętny (daw.) — życzliwy; por. współcz. antonim: niechętny. [przypis redakcyjny]

[26]

talery — talary (powszechnie używana moneta srebrna). [przypis redakcyjny]

[27]

darmo — bez celu. [przypis redakcyjny]

[28]

bychmy w cale trwali — abyśmy pozostali w całości (jako państwo). [przypis edytorski]

[29]

Pozno puklerza przebici macają — gdy już pierś jest przebita, za późno chwytać za puklerz. [przypis redakcyjny]

[30]

zbodzie — zepchnie; dosł.: strąci z konia. [przypis redakcyjny]

[31]

przypowieść (…) sobie kupi — zyska przysłowie na swój temat. [przypis edytorski]

Motywy w utworze

Niewola 2 Głupota 1 Hańba 1 Ironia 1 Kara 1 Klęska 1 Obowiązek 1 Państwo 1

Tekst i nagranie pochodzą z serwisu Wolne Lektury, domena publiczna lub wolna licencja. Podział tekstu na części udostępniamy na tych samych warunkach. Wesprzyj Wolne Lektury.