- Literum
- Lektury szkolne
- Matura podstawowa
- Odprawa posłów greckich
Memu miłościwemu Panu,
Jego Mści Panu,
Panu Janowi Zamoyskiemu
z Zamościa,
Podkanclerzemu Koronnemu etc., etc.
Służby swe w łaskę W. M. mego miłościwego Pana zalecam.
[Przedmowa]
1Wczora dopiero oddano mi obadwa listy za raz[2], któreś W. M.[3] do mnie około tej tragedyjej[4] pisał. A iżem przedtym nie wiedział o tych liściech[5], spodziewałem się, że za tymi czasów odwłokami[6] i mej tragedyjej się odwlec miało albo raczej, że tak ze mną zostać miała molom na pokarm albo na trąbki do apteki[7]. Jakom listy W. M. przeczytał, nie było czasu poprawować[8], bom wszytek musiał insumere[9] na przepisanie. Quicquid id est[10], a baczę, że błazeństwo[11], i W. M. sam podobno rzeczesz, posyłam W. M. tym śmielej, chocia nie masz co, żem to jeszcze z przodku W. M. opowiadał, że to nie miało być ad amussim[12], bo mistrz nie po temu. Rzeczy też drugie nie wedla uszu naszych[13]. Inter caetera[14] trzy są chory[15], a trzeci jakoby greckim chorom przygania[16], bo oni już osobny characterem do tego mają[17]; nie wiem, jako to w polskim języku brzmieć będzie. Ale w tym niech będzie arbitrium[18] W. M. albo raczej we wszytkim. Barzo bych to był rad uczynił, żebych[19] był sam praesens[20] W. M. teraz służby swe ofiarował, ale mi złe zdrowie nie da. Nierad[21] bych przedsię omieszkał przenosin W. M., jesli salus[22] tak będzie chciała. Zatym się łasce W. M. mego miłościwego Pana zalecam. Dat.[23] w Czarnolesie dwudziestego wtórego dnia grudnia roku bożego MDLXXVII[24].
2W. M. mego miłościwego Pana
3sługa uprzejmy
4Jan Kochanowski
PERSONY
- Antenor
- Aleksander, którego i Parysem zowią
- Helena
- Pani Stara
- Poseł Parysów[25]
- Ulisses
- Menelaus
- Priamus, król trojański
- Kasandra
- Rotmistrz
- Więzień
- Chorus z panien trojańskich
Sprawa w Trojej[26].
[PROLOG]
ANTENOR
1
Com dawno tuszył[27] i w głos opowiedał,
Że obelżenia i krzywdy tak znacznej
Cierpieć nie mieli waleczni Grekowie:
Teraz już posły ich u siebie mamy,
5Którzy się tego u nas domagają,
Aby Helena była im wydana,
Uniósł[32] od męża i przez bystre morze
10Do trojańskiego miasta przyprowadził.
Tę jesli wrócim i mężowi w ręce
Oddamy, możem siedzieć za pokojem,
Lecz jesli z niczym posłowie odjadą,
Tegoż dnia nowin słuchajmy, że Greczyn
15Z morza wysiada i ziemię wojuje.
Śle upominki, aż i mnie nie minął;
A mnie i dom mój, i co mam z swych przodków,
20Nie jest przedajno[36]. A miałbych swą wiarę
Na targ wynosić, uchowa mię tego
Bóg mój. Nie ufa swej sprawiedliwości,
Kto złotu mówić od siebie rzecz każe.
Lecz i to człowiek małego baczenia,
25Który na zgubę rzeczypospolitej
Podarki bierze, jakoby sam tylko
W cale[37] miał zostać, kiedy wszytko zginie.
Ale mnie czas do rady, bo dziś król chce posły
Aleksander, Antenor
[EPEISODION PIERWSZY]
Przyjaźń, SprawiedliwośćALEKSANDER
30
Jako mi niemal wszyscy obiecali,
Cny Antenorze, proszę, i ty sprawie
Mej bądź przychylnym przeciw posłom greckim.
ANTENOR
ALEKSANDER
Wymówki nie masz, gdy przyjaciel prosi.
ANTENOR
Przyzwalam, kiedy o słuszną rzecz prosi.
ALEKSANDER
Obcemu więcej życzyć niżli swemu
Coś niedaleko zda się od zazdrości.
ANTENOR
ALEKSANDER
Przyjaźń, Ciało, WspółpracaRęka umywa rękę, noga nogi
Wspiera, przyjaciel port przyjacielowi.
ANTENOR
ALEKSANDER
W potrzebie, mówią, doznać przyjaciela.
ANTENOR
ALEKSANDER
Piękne sumnienie: stać przy przyjacielu.
ANTENOR
Jeszcze piękniejsze: zostawać przy prawdzie.
ALEKSANDER
ANTENOR
Grek u mnie każdy, kto ma sprawiedliwą[47].
ALEKSANDER
Widzę, żebyś mię ty prędko osądził.
ANTENOR
Swoje sumnienie każdego ma sądzić.
ALEKSANDER
Znać, że u ciebie gospodą[48] posłowie.
ANTENOR
ALEKSANDER
A zwłaszcza, kto nie z próżnymi rękoma.
ANTENOR
Trzeba mi bowiem sędziom na podarki,
Bom cudzą żonę wziął, o którą czynią[50].
ALEKSANDER
ANTENOR
I żon, i cudzych darów nierad biorę.
Ty, jako żywiesz[52], tak, widzę, i mówisz
Niepowściągliwie; nie mam z tobą sprawy.
ALEKSANDER
ANTENOR
Taki, jakiś sam.
ALEKSANDER
Da Bóg, człek poćciwy[55].
[STASIMON PIERWSZE]
Mądrość, MłodośćCHORUS
By rozum był przy młodości
70Nigdy takiej obfitości
Pereł morze i ziemia złota nie urodzi,
Żeby tego nie mieli tym dostawać młodzi[56].
Mniej by na świecie trosk było,
By się to dwoje łączyło;
75I oni by rozkoszy trwalszych używali,
Siebie ani powinnych w żal by nie wdawali.
Teraz, na rozum nie dbając,
A żądzom tylko zgadzając,
Zdrowie i sławę tracą, tracą majętności
80I ojczyznę w ostatnie zawodzą trudności.
O Boże na wielkim niebie!
Drogo to, widzę, u Ciebie
Drugim trzeba: to dobre, a tego żal stracić.
[EPEISODION DRUGI]
Kobieta, Ojczyzna, ŻonaHELENA
Wszytkom ja to widziała jako we zwierciedle,
90Że z korzyści swej nie miał długo się weselić
Bezecny Aleksander, ale mu w czas[61] mieli
I dobrą myśl przekazić[62] przeważni Grekowie.
Więc on, jako drapieżny wilk rozbiwszy stado,
Co nadalej[63] uciekał, a oni zaś, jako
95
Nie przyjdzie, że wilk owcę na ostatek musi
Porzucić, a sam gdzie w las sromotnie uciecze.
Niestety, jakież moje będą przenosiny?
Podobno[66] w tył okrętu łańcuchem za szyję
100
Z jakąż ja twarzą bracią swą[69] miłą przywitam?
Jakoż ja, niewstydliwa, przed oczy twe naprzód,
Mężu mój miły, przyjdę i sprawę o sobie
Dawać będę? A będęż w twarz ci wejźrzeć śmiała?
105Bodajżeś ty był nigdy Sparty nie nawiedził,
Nieszczęsny Pryjamida[70]! Bo czego mnie więcej
Nie dostawało[71]? Zacnych książąt córką będąc
Szłam w książęcy dom zacny; dał był Bóg urodę,
Dał potomstwo, dał dobrą nade wszytko sławę.
110Tom wszytko prze człowieka złego utraciła.
Ojczyzna gdzieś daleko, przyjaciół nie widzę,
I złej sławie podległa, a co jeszcze ze mną
115Szczęście[76] myśli poczynać, ty sam wiesz, mój Panie.
Pani Stara, Helena
Kondycja ludzka
PANI
HELENA
PANI
HELENA
Prze Bóg, więcejci złego na tym świecie
130Niżli dobrego. Patrzaj naprzód, jako
Kondycja ludzkaJedenże tylko sposób człowiekowi
Jest urodzić się, a zginąć tak wiele
Dróg jest, że tego niepodobno zgadnąć.
Także i zdrowie nie ma, jeno jedno[83].
135Człowiek śmiertelny, a przeciwko temu
Niezliczna liczba chorób rozmaitych.
Los, Kondycja ludzka
Ale i ona, która wszystkim włada,
Która ma wszytko w ręku, wszytkim rządzi,
Fortuna za mną świadczy, że daleko
140Mniej dóbr na świecie niżli tego, co złym
Ludzie mianują, bo ubogaciwszy
Pewną część ludzi, patrzaj, co ich[84] ciężkim
Ubóstwem trapi. A iż tego żadnej
Zadości g'woli[85] ani skępstwu swemu
145Nie czyni, ale niedostatkiem tylko
Ściśniona, znak jest, że i dziś, gdy komu
Chce co uczynić dobrze, pospolicie
Jednemu pierwej weźmie, toż dopiero
Drugiemu daje; skąd się da rozumieć,
150Co już powtarzam nie raz, że na świecie
Mniej dóbr daleko niżli złych przypadków.
PANI
Mniej abo więcej, równa li też liczba
Obojga — korzyść niewielka to wiedzieć.
O to by Boga prosić, żeby człowiek
155Co namniej szczęścia przeciwnego doznał,
Bo żeby zgoła nic, to nie człowiecza[86].
KobietaAle że z rady tak długo nikogo
Nie słychać! Wiem, że da bez omieszkania
Znać Aleksander, skoro się tam rzeczy
160Przetoczą, a nam białymgłowom jakoś
Przystojniej w domu zawżdy niż przed sienią[87].
[STASIMON DRUGI]
CHORUS
A ludzką sprawiedliwość w ręku trzymacie,
Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono
165I zwirzchności nad stadem bożym zwierzono:
Miejcie to przed oczyma zawżdy swojemi,
Żeście miejsce zasiedli boże na ziemi,
Z którego macie nie tak swe własne rzeczy,
Jako wszytek ludzki mieć rodzaj na pieczy.
170
A wam więc nad mniejszymi zwierzchność jest dana,
Ale i sami macie nad sobą pana,
Któremu kiedyżkolwiek z spraw swych uczynić
[EPEISODION TRZECI]
Poseł, Helena
POSEŁ
HELENA
Daj Boże, byś co przyniósł pociesznego[107].
POSEŁ
HELENA
Byłeś sam w radzie, czyś słyszał od kogo?
POSEŁ
Byłem przy wszytkim i prosto mi stamtąd
Iść Aleksander do ciebie rozkazał.
HELENA
POSEŁ
Powiem, jeno[111] słuchaj!
Ojciec, Ojczyzna, Rodzina, Sprawiedliwość, Syn, WładzaSkoro w radzie zasiedli panowie, król naprzód
Tę rzecz do nich uczynił: «Nie zwykłem nic nigdy
200Bez rady waszej czynić; a bych też zwykł kiedy
(Czego w pamięci nie mam), w tej sprawie koniecznie
Syna swego bych nie chciał, aby mię ojcowska
Miłość przeciw synowi[112] jako nie uwiodła.
Bo aczci[113] to podobno nie darmo rzeczono:
205
Wam wszytkim będzie zdało, toż i ja pochwalę.
Syn mój w Grecyjej[118] żony dostał, nie wiem jako;
Tej się upominają od Greków posłowie[119].
210Wydać abo nie wydać; w tym rozmysłu trzeba».
Zatym[120] wstał Aleksander i tak mówić począł:
«Przy pierwszej posłów skardze dałem dostateczną
Sprawę[121] o sobie; teraz nie chcę uszu waszych
Słowy proznymi[122] bawić, ale maluczko co
215Powiedziawszy, ostatek na Boga przypuszczę[123]
I na łaskę ojcowską, i was wszytkich zdanie.
Bóg, Los, MiłośćWszytkim wam jest świadomo, jakim ja był żywot
Patrząc nie chciał; wolałem po gęstych dąbrowach
220Prędkie jelenie gonić abo dzikie świnie.
Anim ja tego sobie za niewczas[126] poczytał
W budzie leśnej się przespać i nad stady chodzić[127].
Nie myśliłciem[128] ja wtenczas namniej o Helenie
Ani to imię przedtym w uszu mych postało[129].
225
Za sędziego obrały, Wenus mi ją sama
Napierwej zaleciła i za żonę dała[132].
Ludzie, widzę, u Boga szczęścia sobie proszą,
A ja kiedy mię z chęci swej tym potykali,
230Miałem gardzić? Przyjąłem, i przyjąłem wdzięcznie,
I mam pewną nadzieję, że tenże bóg, który
Ućcił[133] mię naprzód, będzie i do końca szczęścił
I co mi dał, nie da mi leda jako[134] wydrzeć.
235Dostawał, nie wiem, czemu onym się zyść[137] miało
Medeą[138] z domu wykraść od przyjaciół naszych,
A mnie zaś ich fortelu takimże fortelem
Oddać się nie godziło?
WinaJeslim co tedy winien, toż i oni winni.
240Chcą li nagrody, niech ją sami pierwej czynią,
Jako ci, którzy krzywdę naprzód uczynili.
A tam, ojcze, nie tylko żonę moję, ale
I mnie samego wydaj, niechaj pokutuję!
Gdzie by też to o sobie tak rozumieć chcieli,
245Że im każdy, a oni nie winni nikomu
Sprawiedliwości czynić: tego, da Bóg, nigdy
Nad nami nie przewiodą ani ich z to będzie[139].
Nie tuszęć[140] ja, żebyś ty, ojcze mój łaskawy,
Nie pomniał jeszcze krzywdy i szkód staradawnych,
250Któreś wziął od tych panów i to państwo sławne[141].
Jeszczeć mury na ziemi leżą powalone
I pola do tej doby pustyniami stoją,
Znaki miecza greckiego i okrutnej ręki.
A byś też tego dobrze nie chciał sam pamiętać,
255Hesyjona pamiętać musi, siostra twoja,
Ojcze, a moja ciotka, która do tej doby
U nich w niewoli żywie[142], jesli jeszcze żywie.
Tej nam krzywdy, o królu, jedna nie nagrodzi
Helena ani jeden Parys powetuje».
260
Tu przestał Aleksander, a szept między ludźmi
Rozlegał się po sali. Owad, ObyczajeJako więc ku latu
Robotne pszczoły w ulu szemrzą, kiedy wodza
Nowego oglądały, a chęć nastąpiła
Od macior[143] się wynosić i nowe zaczynać
265Gospodarstwo, szmer w ulu i rozruch kryjomy:
Taki dźwięk tam natenczas wstał był między ludźmi,
Który skoro ucichnął, Antenor jął mówić:
«PrawdaPrawdzie długich wywodów, królu, nie potrzeba:
270
Człowieka przedniejszego, na gościnne prawa
Nie pomniąc[145], żonę mu wziął i przywłaszczył sobie.
Winien by mu był został[148], cóż kiedy wziął żonę,
275Której ani zaniedbać, ani też dochodzić
Dobry, ućciwy człowiek bez wstydu nie może?
Winien mu nie po mału[149]. On, chocia ze wstydem,
Żony się upomina, a ja wrócić[150] radzę,
Abychmy ku zelżeniu niesprawiedliwości
280
Że Grekowie Heleny nie tylko przez posły,
Ale nawet i przez miecz domagać się będą.
Niechże się Aleksander tak drogo nie żeni,
285Żeby małżeństwo swoje upadkiem ojczyzny
I krwią naszą miał płacić! Jesli w łaskę dufa
Boginiej swej, niech na to miejsce dwu się boi,
Które dla niej rozgniewał i sądem swym zganił.
290I nie wiem, jesli nam co do tego[158]. To widzę,
Że tej krzywdy u Greków nikt się do tej doby
Nie domagał; milczeli tego, którym było
Przystojniej o to mówić. Nie wiem, jako słusznie
Swój własny występ[159] cudzą krzywdą barwić chcemy?
295To się nas barziej[160] tycze, że za przodków naszych
Grekowie w tym królestwie mieczem wojowali;
Lecz i natenczas, królu (prawda się znać musi)[161],
Nasza niesprawiedliwość do tego upadku
Nas przywiodła[162], że się też i dziś lękać muszę,
300Aby to sąd tajemny jakiś boży nie był,
Od Greków. Czego tobie przestrzegać się godzi,
O królu, a tym barziej, żeś i w pierwszej klęsce
Mało[165] małym nie zginął, pokutując za grzech
305Ojcowski i postępek mało sprawiedliwy».
To powiedziawszy, milczał. Toż Eneasz mówił,
Toż Pantus i Tymetes, zgadzał się i Lampon,
I Ukalegon z nimi, ale Iketaon
Coś inszego rozumiał i w te słowa mówił:
310
«Owa, jako nam kolwiek Grekowie zagrają,
Tak my już skakać musim? Bać się ich nam każą,
A ja, owszem, się lękam. Teraz nam Helenę
Wydać każą, po chwili naszych się żon będą
I dzieci upominać. ChciwośćNigdy w swojej mierze
315Chciwość władze nie stoi; zawżdy, jako powódź,
Pomyka[166] swoich granic nieznacznie, aż potym
Wszytki pola zaleje. Za czasu[167], panowie,
Umykać[168] rogów trzeba, bo wonczas już próżno
Miotać się, kiedy jarzmo na szyję założą.
320Sprawiedliwości proszą, a grożą nam wojną:
Winienem sprawiedliwość, ale nie z swą hańbą:
Kto ją na mnie wyciska, sowitej nagrody
Ze mnie chce i korzyści, i zelżenia mego.
325
A nas, barbaros[172], sługi. Ale nie toć jest pan,
Co się w Peloponezie albo w Troi rodził;
Szabla[173] ostra przy boku to pan: ta rozstrzygnie,
Kto komu czołem bić ma. Do tego tam czasu
330Równi sobie być musim; ani tego Greczyn
O sobie niechaj dzierży[174], żeby tak był groźny,
Jako się sobie sam zda. Jesli tedy krzywdę
W tym się mieć rozumieją, że Helenę uniósł
Aleksander, niechajże okażą na sobie
335Sami naprzód, jako ten gwałt winien nagradzać
Aleksander, ponieważ samiż okazali,
Jako taki gwałt czynić. Aczci[175] Aleksander
Brata przy siestrze nie wziął, jako oni wzięli
Medeą i Absyrta.
340Bo co Antenor mówi, że nam nic do tego:
Ba, i barzo do tego! Za jednego krzywdę
Oni się wszyscy wzięli, a nas pojedynkiem
Zbierać mają? Nie tuszę; tożci sąsiadowi
Sąsiad w Azyjej winien, co u nich w Europie.
345Mówiono zawżdy o to[176] i do końca będą.
Co się siostry królewskiej i szkód dawnych tycze,
Przypomnieć abo na ten sztych kłaść[179]: dzierżę o cnej
Krwi trojańskiej, że tego mścić się jeszcze będzie.
350Teraz zgoła nie radzę Heleny wydawać,
Aż się też oni z nami o Medeą zgodzą».
To jego słowa były. Potym się już żaden
Długą rzeczą nie bawił; jeden głos był wszytkich:
«Tak jako Iketaon»; i tych, co siedzieli,
355I tych, co za stołkami stali, głos był jeden:
«Tak jako Iketaon». Kilkakroć powstawał
Ukalegon chcąc mówić, lecz przed hukiem nie mógł.
Marszałkowie, laskami w ziemię coraz bijąc:
«Posłuchajcie, panowie, Ukalegon mówi».
360Nie pomogły nic laski, a nasz Ukalegon
Ukalegontom mówił, bo nań nic nie dbali[180].
Tymczasem ktoś zawołał głosem prawie głośnym:
«Co po tych krasnych[181] mowach? Rozstąpmy się oto;
Ujźrzemy, gdzie nas więcej». Ledwe[182] wyrzekł, a już
365Wszyscy na nogach stali i swe miejsca brali.
Kiedy się rozstąpili, nie było co równać:
Wszyscy przy Aleksandrze, a tam[183] ich garść była.
Prosili potym króla, aby wedle prawa
Postąpił, a za więtszą częścią wyrok podał.
370Król, niewiele mieszkając[184]: «Rad bych był, powiada,
Na zgodę waszę patrzał, lecz iż być nie mogła,
A tak, co z dobrym niechaj będzie pospolitym:
Helena niechaj w Troi zostanie, aż też nam
375Grekowie za Medeą nagrodę uczynią».
HELENA
Dobrze mówisz: idź ty wprzód, ja za tobą w tropy.
CHORUS
[EPEISODION CZWARTY]
ULISSES
Państwo, Prawo, Sprawiedliwość, PieniądzO nierządne królestwo i zginienia bliskie,
Gdzie ani prawa ważą, ani sprawiedliwość
Ma miejsca, ale wszytko złotem kupić trzeba!
Jeden to marnotrawca umiał spraktykować[191],
390Że jego wszeteczeństwa i łotrowskiej sprawy
Od małych aż do wielkich wszyscy jawnie bronią,
Nizacz[192] prawdy nie mając ani końca patrząc,
Do którego rzeczy przyść[193] za ich radą muszą.
Młodość, Obywatel, UpadekNie rozumieją ludzie ani się w tym czują,
395Jaki to wrzód szkodliwy w rzeczypospolitej
Młódź wszeteczna: ci cnocie i wstydowi cenę
Ustawili; przed tymi trudno człowiekiem być
Dobrym; ci domy niszczą, ci państwa ubożą,
A rzekę[194], że i gubią (Troja, poznasz potym!),
400A przykładem zaś swoim jako wielką liczbę
Drugich przy sobie psują. Upadek, ŻołnierzPatrz, jakie orszaki
Darmojadów[195] za nimi, którzy ustawicznym
Próżnowaniem a zbytkiem jako wieprze tyją.
Z tego stada, mniemacie, że się który przyda
405Do posługi ojczyzny? Jako ten we zbroi
Wytrwa, któremu czasem i w jedwabiu ciężko?
Jako straż będzie trzymał, a on i w południe
Przesypiać się nauczył? Jako stos wytrzymać
Ma nieprzyjacielowi, który ustawicznym
410Pijaństwem zdrowie stracił? Takimi się czując,
A podobno nie czując[196], na wojnę wołają:
MENELAUS
Wieczne światło niebieskie i ty, płodna ziemi,
I ty, morze szerokie, wy, wszyscy bogowie,
415I wysocy, i niscy, świadki mi dziś bądźcie,
Żem rzeczy sprawiedliwej od Trojanów żądał,
Abych był krzywdy wielkiej i zelżenia swego
Nagrodę jaką wziąć mógł; nicem[199] nie otrzymał,
Jeno śmiech ludzki, a żal serdeczny tym więtszy.
420Na was tedy krzywdę swą i żałość niezmierną
Kładę, możni bogowie; jesli sercem czystym
Tę prośbę do was czynię, pomścicie zelżenia
I mej krzywdy tak jasnej: dajcie mi na gardle
Usieść[200] Aleksandrowym i miecz krwią napoić
425Człowieka bezecnego, ponieważ i on mej
Zelżywości dawno syt i dziś się ją karmi.
[STASIMON TRZECI]
CHORUS
O białoskrzydła[201] morska pławaczko,
Wychowanico Idy[202] wysokiej,
Łodzi bukowa, któraś gładkiej[203]
430Twarzy pasterza Pryjamczyka[204]
Mokrymi słonych wód ścieżkami
Do przezroczystych Eurotowych
Brodów[205] nosiła!
Coś to zołwicom[206] za bratową,
435Córom szlachetnym Pryjamowym,
Cnej Poliksenie i Kasandrze
Wieszczej, przyniosła?
Za którą oto w tropy prosto,
Jako za zbiegłą niewolnicą,
440Prędka pogonia[207] przybieżała.
To li on sławny upominek[208]
Albo pamiętne[209], którym luby
Sędziemu wyrok ze wszech Wenus
Bogiń piękniejsza zapłaciła,
445Kiedy na Idzie stokorodnej
Śmierci podległy nieśmiertelne
Uznawca twarzy rozeznawał?
Swar[210] był początkiem i niezgoda
Twego małżeństwa, Pryjamicze[211].
450Nie śmiem źle tuszyć, nie śmiem, ale
Ledwe nie takiż koniec będzie.
Niechajże się ja, można Cypri[212],
Ninacz[213] cudzego nie zapatrzam!
Niech towarzysza życzliwego,
455Jednemu łożu przyjaciela,
Mam z łaski twojej; inszy[214], więcej
Chcą li[215], niech proszą!
Oczy łakome siła[216] ludzi
Zawiodły, lecz kto w krygi[217] żądzą
460Mógł ująć, w długim bezpieczeństwie
Dni swych używie[218]. Przyjdą, przyjdą
Niedawno czasy, że rozbójcę
Rozbójca znidzie[219]; ten mu słodki
Sen z oczu zetrze i bezpieczne
465Serce zatrwoży, kiedy trąby
Ogromne zagrzmią, a pod mury
Nieprzyjacielskie staną szańce.
[EPEISODION PIĄTY]
Antenor, Priamus
ANTENOR
Iż moja wierna rada u ciebie, o wielki
Królu, ważna nie była, żebyś był Helenę
470Grekom wydać rozkazał, a tę niewątpliwą
Teraz, co potym idzie[222], w czas cię upominam,
Abyś czuł[223] o potrzebie i o pewnej wojnie,
Tak pewnej, jako mię tu dziś przed sobą widzisz.
475Słyszałeś, jako cię dziś posłowie żegnali
I nas wszytkich przy tobie. Pograniczni piszą
Starostowie, że greckie wojska się ściągają
Do Aulidy[224]; w tym wątpić nie potrzeba, że ci
Do nas pójdą: inaczej ani by tu byli
480Posłów swych posyłali[225], ani tak surowie
Póki brzegu morskiego ostatka nie stracim,
Porty naprzód i zamki pograniczne spiżą
I ludźmi dobrze opatrz; hołdownym książętom
485Rozkaż być pogotowiu; żołnierzom przypowiedz
Służbę; szpiegi rozeszli[228]; straż miej i na morzu,
I na ziemi, aby cię łacni niegotowym
Grekowie nie zastali. To jest rada moja.
PRIAMUS
ANTENOR
PRIAMUS
ANTENOR
PRIAMUS
KASANDRA
505
Po co mię próżno, srogi Apollo, trapisz,
Który, wieszczego ducha dawszy, nie dałeś
Wagi w słowiech[237], ale me wszytki proroctwa
Na wiatr idą, nie mając u ludzi więcej
Wiary nad baśni próżne i sny znikome?
510Komu serce spętane albo pamięci
Zguba mojej pomoże? Komu z ust moich
Ciężkim, nieznośnym gościem opanowane?
Próżno się odejmuję[240], gwałt mi się dzieje;
515Nie władnę dalej sobą, nie jestem swoja.
Ale gdzieżem, prze Boga? Światła nie widzę,
Noc mi jakaś przed oczy nagła upadła.
Owóż mamy dwie słońcy[241], owóż dwie Troi,
Owóż i łani[242] morzem głębokim płynie.
520Nieszczęśliwa to łani, złej wróżki łani[243].
Brońcie brzegów, pasterze, nie dopuszczajcie
Nieszczęśliwa to ziemia i brzeg nieszczęsny,
Gdzie ta łani wypłynie; nieszczęsna knieja,
525Gdzie wnidzie i gdzie gładki swój bok położy.
Wszytki stopy, wszytki jej łożyska muszą
Krwią opłynąć; upadek, pożogę, pustki
Z sobą niesie. O wdzięczna ojczyzno moja,
O mury, nieśmiertelnych ręku roboto![246]
530Jaki koniec was czeka? Ciebie, mój bracie,
Stróżu ojczyzny[247], domu zacna podporo,
Wkoło murów trojańskich tesalskie konie
Włóczyć grożą, a twoje oziębłe ciało
Będzie li chciał[248] nieszczęsny ociec pochować,
535Musi je u rozbójce[249] złotem kupować.
Nieprzepłacony duchu, z tobą pospołu
I ojczyzna umarła: jednaż mogiła
Oboje was przykryje. Lecz i ty, srogi
540Strzałą niemężnej ręki prędką objeżdżon[253].
Cóż potym?[254] Kłoda leży, a ze pnia przedsię
Nowa rózga wyrosła i nad nadzieję
Prędko ku górze idzie. A to co za koń
Tak wielki na poboju sam jeden stoi?
545Nie wódźcie go do stajniej, radzę, nie wódźcie:
Bije ten koń i kąsze[255]; spalcie go raczej,
Jesli sami od niego zgorzeć nie chcecie.
Czujcie, stróże: noc idzie, noc podejźrzana.
Wielki ogień ma powstać, tak wielki ogień,
550Że wszytko jako w biały dzień widać będzie,
Ale nazajutrz zaś nic widać nie będzie.
Wtenczas, ojcze, ani już bogom swym dufaj,
Ani się poświęconych ołtarzów łapaj:
Okrutnego lwa szczenię za tobą bieży[256],
555
I krwią twoją swe gardło głodne nasyci.
Syny wszytki pobiją[259], dziewki w niewolą
Na ich grobiech[262] bić będą. Matko, ty dziatek
560
CHORUS
Rzućmy się co napręcej[265], a na pokój gdzie
Wyprowadźmy tę pannę upracowaną!
Antenor, Priamus
ANTENOR
PRIAMUS
Jeszcze tego nieprawie ta przeciwna wiedma
W mię wmówiła, żebych się miał bać; ale przedsię
Postraszyła mię nieco, zwłaszcza że mi przyszedł
570Sen na pamięć żony mej; bo gdy z tym złym synem,
Aleksandrem, chodziła, mało przed zlężeniem[269]
Śniło się jej już na dniu, że miasto dziecięcia
Pochodnią urodziła[270].
ANTENOR
PRIAMUS
ANTENOR
A lepiej było, niżli nam przeń wszytkim zginąć.
Co za więźnia to mamy? Ubiór to jest grecki.
Rotmistrz, Więzień
Wojna
ROTMISTRZ
Takci[273], panowie: wy tu radzicie, a w polu
585Grekowie nas wojują. Wczora o południu
Pięć galer ich przypadło na trojańskie brzegi.
Ludzi wprawdzie nie brali ani też palili,
Ale cokolwiek było w polu bydła, wzięli.
Jako[274] nas tam niewielki natenczas był poczet,
590Kusiwszy się kilkakroć o nie, musielichmy
Na ostatek dać pokój; kilka głów jest przedsię[275]
Zabitych, ten sam jeden tylko poimany[276];
Na próbie to powiedział[277], że greckiego wojska
Tysiąc galer na kotwiach pogotowiu stoi
595W Aulidzie, którzy tylko na posły[278] czekają.
A ci jesli Heleny nazad[279] nie przyniosą
(Jakoż widzę, że bez niej tak na morze wsiedli),
Wszytko się wojsko tedyż ma ruszyć i prosto
Ku Troi żagle podać; wszak tak?
WIĘZIEŃ
ROTMISTRZ
Hetmanem Agamemnon?
WIĘZIEŃ
Ten, brat Menelaów[281].
PRIAMUS
ANTENOR
Strona 1 z 1
Motywy w utworze
Inne lektury: matura podstawowa, renesans
Treny
Makbet
Pieśni
Romeo i Julia
Kazania sejmoweTekst i nagranie pochodzą z serwisu Wolne Lektury, domena publiczna lub wolna licencja. Podział tekstu na części udostępniamy na tych samych warunkach. Wesprzyj Wolne Lektury.