Chmury · Arystofanes

PROAGON (PRZED-TURNIEJ)

ok. 3 min czytaniaMądrość Głupota Słowo Nauczyciel Szkoła

PROAGON (PRZED-TURNIEJ)

SCENA XVIII

Wykrętowic, Odrzykoń, Rzecznik Prawy, Rzecznik Nieprawy, uczniowie.

Rzecznik prawy, ubrany po staroświecku: włos długi, upięty opaską z agraf w kształcie złotych świerszczy, strój na nim z czasów maratońskich, tj. purpurowa chlajna. Rzecznik nieprawy, elegant, podług ostatniej mody, utrefiony, uróżowany, pachnący, wygolony, krótka biała chlajna, w ręku laseczka.

RZECZNIK PRAWY

Wejdź tu — na scenę, stań widzom śmiele

Do oczu, jakoś zuchwałe ziele!

RZECZNIK NIEPRAWY

Idź w swoją drogę, zniszczę cię bowiem

Zbyt łatwo, gdy rzecz przed tłumem powiem.

RZECZNIK PRAWY

1205

Mnie zniszczysz? Ktoś ty?

RZECZNIK NIEPRAWY

Rzecznik.

RZECZNIK PRAWY

Lecz lichy!

RZECZNIK NIEPRAWY

Zbiję cię, chociaż pełeneś [297] pychy

Lepszym się mieniąc.

RZECZNIK PRAWY

1210

Pokażesz sztukę?

RZECZNIK NIEPRAWY

Wynajdę, stworzę nową naukę.

RZECZNIK PRAWY

wskazując na widzów

Mądrość, Głupota, SłowoWszak już zakwitła ta mądrość nowa

Przez pysk tych głupców!

RZECZNIK NIEPRAWY

Przez mądrych słowa.

RZECZNIK PRAWY

1215

Ja ciebie tutaj zgniotę na miazgę!

RZECZNIK NIEPRAWY

Mnie zgnieciesz, proszę, czym, w jaki sposób?

RZECZNIK PRAWY

Słów mych prawością.

RZECZNIK NIEPRAWY

Prawość, jak drzazgę,

Zdmuchnę łbem na dół — słowy sprzecznemi!!

1220

Twierdzę, że — nie ma prawa na ziemi.

RZECZNIK PRAWY

Więc nie ma prawa?

RZECZNIK NIEPRAWY

Gdzież jest wskróś [298] ciebie?

RZECZNIK PRAWY

Prawo u bogów żywie [299] na niebie!

RZECZNIK NIEPRAWY

Byłoby prawo, a niekarany

1225

Zeus, który ojca zakuł w kajdany?

RZECZNIK PRAWY

A, pfe! Wywodzisz znów stare brednie?

Mdłości mnie szarpią! Podać tu miednię [300]!

RZECZNIK NIEPRAWY

Stary głuch z waści i durniom kmotr [301]!

RZECZNIK PRAWY

Ty, samcołożnik, bezwstydny łotr!

RZECZNIK NIEPRAWY

1230

Różami dźwięczysz!

RZECZNIK PRAWY

Obieżyświat!

RZECZNIK NIEPRAWY

Lilią mnie wieńczysz!

RZECZNIK PRAWY

Rodzicom kat!

RZECZNIK NIEPRAWY

Bezwiednie złotem krasisz ty mnie!

RZECZNIK PRAWY

1235

Raczej ołowiem zmiażdżyłbym cię!

RZECZNIK NIEPRAWY

Słowa twe pełne dla mnie pochwały!

RZECZNIK PRAWY

Jesteś zbyt czelny!

RZECZNIK NIEPRAWY

Tyś dziad spróchniały!

RZECZNIK PRAWY

Nauczyciel, SzkołaPrzez cię już wcale do szkół porządnych

1240

Iść nie chcą nasi młodzieńcy:

Poznają kiedyś Ateńcy,

Czegoś nauczył tych nierozsądnych!

RZECZNIK NIEPRAWY

Łachami trzęsiesz!

RZECZNIK PRAWY

Tyś obrósł w piórka!

1245

Niedawnoś łaził z torbą, w podwórka.

Telef, król Mydów z wszemi [302] tytuły,

Gryząc, by [303] kości, mędrków formuły

Pandeletejskie [304]!

RZECZNIK NIEPRAWY

ironicznie

Mądrości popis!

RZECZNIK PRAWY

1250

Popis narwaństwa!

RZECZNIK NIEPRAWY

Twego własnego.

RZECZNIK PRAWY

Twego i państwa,

Które cię żywi chlebem sowicie,

Byś młodzież naszą plugawił skrycie!

RZECZNIK NIEPRAWY

wskazując na Odrzykonia

1255

Tego mi chłopca nie ucz — mamucie!

RZECZNIK PRAWY

Właśnie go trzeba chronić twej chucie [305],

Nie samej uczyć szermierki słowa!

RZECZNIK NIEPRAWY

Do mnie pójdź, chłopcze, rzuć wartogłowa [306]!

RZECZNIK PRAWY

Tkniesz go li [307] ręką, pysk zbiję waści!

Rzucają się na siebie zajadle, lecz rozdzielają ich Arcychmury.

SCENA XIX

Ci sami i Chór.

ARCYCHMURA I

1260

Dość tych swarów, dość napaści!

Ty wskaż, jakoś nam pradziady

Uczył; a ty swe zasady

Ukaż nowe, aby młody,

Słysząc wasze tu wywody,

1265

Szkołę wybrał sądem własnym!

RZECZNIK PRAWY

Zgoda na to.

RZECZNIK NIEPRAWY

Chętna zgoda.

CHÓR

Któryż pierwszy prawić będzie?

RZECZNIK NIEPRAWY

Przodem puszczę go z dworności.

1270

A potem zerżnę mu jego orędzie,

Nowokute wyrazy i ostre dogryzki

Puszczając, jako strzały, prosto w jegomości:

W końcu, jeżeli piśnie, to mu oba pyski

I ślepie tak pokłuję umem, jak szerszenie,

1275

Że zdechnie — biedne stworzenie!

Przypisy

[297]

pełeneś — pełny jesteś. [przypis edytorski]

[298]

wskróś — tu: według. [przypis edytorski]

[299]

żywie (daw. forma) — żyje. [przypis edytorski]

[300]

miednia — miednica; misa. [przypis edytorski]

[301]

kmotr — kum, przyjaciel; daw. ojciec chrzestny. [przypis edytorski]

[302]

wszemi — wszystkimi. [przypis edytorski]

[303]

by (daw.) — jak. [przypis edytorski]

[304]

Telef, król Mydów (…) gryząc (…) formuły pandeletejskie — aluzja do tragedii Eurypidesa Telephos. Telef, król Myzji, zraniony w bitwie przez Achillesa, nie mogąc wygoić rany, udał się po radę do wyroczni delfickiej. Wyrocznia orzekła, że ranę uleczy tylko ten, kto ją zadał. Aby nie być poznanym przez Greków, przebrał się Telef za żebraka i tak zbliżył się do Achillesa, który mu ranę opatrzył, zasypawszy ją rdzą, zeskrobaną ze swej peliońskiej włóczni. Czym były „pandeletejskie formuły”, nie wiemy. [przypis tłumacza]

[305]

chuta, właśc. chuć — pożądanie, pragnienie, skłonność. [przypis edytorski]

[306]

wartogłów (daw.) — narwaniec. [przypis edytorski]

[307]

li (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

Tekst: Wolne Lektury, domena publiczna lub wolna licencja. Spis treści i audiobook.