Motyw: rozum w literaturze

Antygona

Sofokles · 4 fragmenty

Zważ więc, że teraz i my pozostałe / Zginiemy marnie, jeżeli wbrew prawu / Złamiemy wolę i rozkaz tyrana. / Baczyć to trzeba, że my przecie słabe, / Do walk z mężczyzną niezdolne niewiasty; / Że nam ulegać silniejszym…przejdź do fragmentu

A wieczną prawda, że w przystępie dumy / Mienią dobrymi ci nieprawe czyny, / Którym bóg zmieszał rozumy! / Nikt się na ziemi nie ustrzeże winy.przejdź do fragmentu

Rozważ to, synu: bo wszystkich jest ludzi / Błądzić udziałem i z prostej zejść drogi; / Lecz mąż, co zbłądził, nie jest pozbawiony / Czci i rozwagi, jeżeli wśród nieszczęść / Szuka lekarstwa i nie trwa w uporze. / Upór…przejdź do fragmentu

Państwo

Platon · 3 fragmenty

Ale to mi powiedz, czy rozwaga może iść w parze z rozkoszą bez miary? — Ależ jak? — powiada. — Rozkosz przecie rozum odbiera, nie mniej niż to robi smutek. — A z inną dzielnością idzie taka rozkosz w parze? — Nigdy.Księga trzecia — przejdź do fragmentu

To samo, powiemy, robi i poeta-naśladowca; on w duszy każdego poszczególnego człowieka zaszczepia zły ustrój wewnętrzny, folguje temu i schlebia, co jest poza rozumem w duszy, i nie potrafi rozróżnić ani tego, co…Księga dziesiąta — przejdź do fragmentu

Ten pierwiastek powstrzymywany gwałtem w nieszczęściach osobistych, ten, który łaknie łez i skarg do sytości, on już ma taką naturę, że tych rzeczy pożąda, i jemu właśnie poeci przynoszą pokarm i przyjemność. A ten nasz…Księga dziesiąta — przejdź do fragmentu

Legenda o św. Aleksym

Autor nieznany · 1 fragment

Ach, krolu wieliki nasz, / Coż ci dzieją Męszyjasz, / Przydaj rozumu k mej rzeczy, / Me sierce bostwem obleczy, / Raczy mię mych grzechów pozbawić, / Bych mogł o twych świętych prawić.przejdź do fragmentu

Boska Komedia: Czyściec

Dante Alighieri · 1 fragment

Wstałem, przede mną wstali mistrze moi: / «Ten słodki owoc, za którym wciąż ludzie / Po tylu drzewach gonią w takim trudzie, / Dzisiaj zupełnie twój głód zaspokoi». / Wirgili do mnie mówił tymi słowy. / Żadne kolędne…Pieśń XXVI – Pieśń XXX — przejdź do fragmentu

Próby: Próby. Księga druga

Michel de Montaigne · 6 fragmentów

Co do opilstwa, to wydaje mi się ono, wśród inszych, grubą i bydlęcą przywarą. W innych duch ma więcej udziału; są błędy, które mają w sobie coś niemal szlachetnego, jeśli tak można powiedzieć; są takie, w których…Rozdział II. O pijaństwie — przejdź do fragmentu

A jaskółki, które widzimy, jak za powrotem wiosny przepatrują wszystkie kąty naszych domostw, czyliż one szukają bez rozumu i czy bez rozeznania wybierają wśród tysiąca miejsc to, które im jest najdogodniejsze? A w tej…Rozdział XII. Apologia Rajmunda Sebond — przejdź do fragmentu

I nie są też zwierzęta niezdolne przyjąć naukę na nasz sposób. Szpaki, kruki, sroki, papugi, możemy nauczyć mówić. Łatwość, z jaką głos ich uczynimy tak gibkim i podatnym, iż da się ukształtować i nagiąć do pewnej…Rozdział XII. Apologia Rajmunda Sebond — przejdź do fragmentu

Kazania sejmowe

Piotr Skarga · 5 fragmentów

Z czego baczyć każdy może, co to jest mieć mądrość, zwłaszcza taką, o której tu ten mądry mówi: wieczną onę i niestworzoną, z której i ta potoczna nasza, jako świeca z niej zapalona, pochodzi, to jest rozum przyrodzony…Pierwsze. Na początku Sejmu. Przy Ś. Mszy sejmowej — przejdź do fragmentu

Kto też jest okrutny, a dobrych uczynków miłosiernych nie czyni, do tego mądrość Boża nie idzie. I przetoż mówi Izajasz: „Gdy łaknącemu wylejesz duszę swoję (to jest wnętrznego miłosierdzia nad nim użyjesz) i duszę…Pierwsze. Na początku Sejmu. Przy Ś. Mszy sejmowej — przejdź do fragmentu

Jest jeszcze druga przyprawa do brania i uproszenia mądrości z nieba: nabyta nauka z pracej i dowcipu do rządzenia ludzi i spraw pożytków pospolitych, i dobrej rady. Bo Pan Bóg na to dał przyrodzony rozum, aby go sobie…Pierwsze. Na początku Sejmu. Przy Ś. Mszy sejmowej — przejdź do fragmentu

Hamlet

William Shakespeare (Szekspir) · 2 fragmenty

Chociaż to wariacja, nie jest jednakże bez metody. Może byś chciał zejść, mości książę? / HAMLET Z tego świata? / POLONIUSZ W rzeczy samej, byłoby to zejściem. do siebie / Jak trafne ma czasem odpowiedzi! Dar ten często…AKT DRUGI — przejdź do fragmentu

/ To biedne dziewczę, wyzute z szlachetnej / Władzy rozumu, bez której jesteśmy / Lalkami tylko albo zwierzętamiAKT CZWARTY — przejdź do fragmentu

Gargantua i Pantagruel

François Rabelais · 1 fragment

Skoro macie nieco wolnego czasu, a ja też nie mam innej pilniejszej sprawy na głowie, zapytuję was, pytając w ten oto sposób: dlaczego używają teraz pospolitego przysłowia: świat nie jest już durny? „Durny” jest to…Heroicznych czynów i rzeczeń dobrego Pantagruela ułożona przez Mistrza Franciszka Rabelego, doktora medycyny — przejdź do fragmentu

Romeo i Julia

William Shakespeare (Szekspir) · 1 fragment

Świętymi wprawdzie są boleści prawa, / Przecież rozsądek z łez się naigrawa.AKT CZWARTY — przejdź do fragmentu

Próby: Próby. Księga trzecia

Michel de Montaigne · 1 fragment

Nakazuję mej duszy, aby i na boleść, i na rozkosz patrzała wzrokiem jednako umiarkowanym, eodem enim vitio est effusio animi in laetida, quo in dolore contractio, i stałym: ale na jedną wesoło, a na drugą surowo, i…Rozdział XIII. O doświadczeniu — przejdź do fragmentu

Kordian

Juliusz Słowacki · 7 fragmentów

Inni myślą ścigali treść myśli, / Filozofy — głęboko myśleli, / Aż nad ciemną przepaścią zawiśli, / Obudzili się, w przepaść spojrzeli / I zawołali: «Ciemno! ciemno! ciemno!» / To hosanna dla nas szatanów, / To śpiew…PRZYGOTOWANIE — przejdź do fragmentu

O, gdyby tak się wedrzeć na umysłów górę, / Gdyby stanąć na ludzkich myśli piramidzie / I przebić czołem przesądów chmurę, / I być najwyższą myślą wcieloną… / Pomyśleć tak — i nie chcieć? o hańbo! o wstydzie! / Pomyśleć…AKT DRUGI. ROK 1828. WĘDROWIEC — przejdź do fragmentu

Wstrzymać ich, na Boga! / Niech myśl młodych ciemnicy nie przestąpi proga, / Niech spisek z czarną twarzą na świat nie wychodzi, / Bo tam na świecie białym błyszczy Boga słońce! / Zwołałem tu szalonych, bo wiatr grobów…AKT TRZECI. SPISEK KORONACYJNY — przejdź do fragmentu

Balladyna

Juliusz Słowacki · 2 fragmenty

Córki rozum mają, / Ty nie głupiutka; kiedy zaczniesz prawić, / To księdza nawet nie zrozumie głowa.AKT TRZECI — przejdź do fragmentu

Z ziarnka piasku dojść można do obrotu słońca, / Zaciekając się w rzeczy wydarzonej jądrze. / Królowa jak Salomon panowała mądrze, / Więc musiała być mądrą, przy mądrości cnota.EPILOG — przejdź do fragmentu

Dziady. Poema: Dziady, część III

Adam Mickiewicz · 2 fragmenty

Milczysz, milczysz! wiem teraz, jam Cię teraz zbadał, / Zrozumiałem, coś Ty jest i jakeś Ty władał. — / Kłamca, kto Ciebie nazywał miłością, / Ty jesteś tylko mądrością. / Ludzie myślą, nie sercem, Twych dróg się…AKT I — przejdź do fragmentu

WIĘZIEŃ Dalibóg nie pojmuję — nic, i oszaleję. / / KAPRAL Oszaleć? — Ej, Panowie, strzeżcie się, Panowie! / U was usta wymowne, wiele nauk w głowie, / A patrzcie, głowa mądra w prochu się taczała, / I z tych ust, tak…AKT I — przejdź do fragmentu

Promethidion

Cyprian Kamil Norwid · 1 fragment

Autor, nie mając na celu rozumu, który zaczyna od negacji i kończy na negacji, to jest, kroku nie robi, a któremu drogi są utorowane i niespotykające zawad, owszem, rozprzestrzeniane nawet przez tych, którzy z…Do czytelnika — przejdź do fragmentu

Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie

Adam Mickiewicz · 1 fragment

Miała nad umysłami wielką moc ta tłuszcza; / Bo Pan Bóg, kiedy karę na naród przypuszcza, / Odbiera naprzód rozum od obywateli.Księga pierwsza — przejdź do fragmentu

Nie-Boska komedia

Zygmunt Krasiński · 1 fragment

Myśli moja, czyż nie zdołasz łudzić siebie, jako drugich łudzisz — wstydź się, przecie ty znasz swój cel, ty jesteś myślą — panią ludu — w tobie zeszła się wola i potęga wszystkich — i co zbrodnią dla innych, to chwałą…CZĘŚĆ TRZECIA — przejdź do fragmentu

Quo vadis

Henryk Sienkiewicz · 4 fragmenty

Nietrudno by mi nawet przyszło wyrzec się innych bogów, bo wszakże żaden rozumniejszy umysł i tak w nich nie wierzy.Rozdział dwudziesty ósmy — przejdź do fragmentu

Rozum mówi, że ta nauka jest boska i najlepsza, serce to czuje, a takim dwom potęgom któż się oprze?Rozdział trzydziesty dziewiąty — przejdź do fragmentu

>— Słuchajcie mnie, Piotrze, Linusie i ty, Ligio! Mówiłem, co mi nakazał mój ludzki rozum, ale wy macie inny, który nie własnego bezpieczeństwa patrzy, jeno przykazań Zbawiciela.Rozdział czterdziesty ósmy — przejdź do fragmentu

Lalka: tom drugi

Bolesław Prus · 3 fragmenty

Z tym wszystkim czuł, że zbliża się chwila decydującej walki pomiędzy jego rozumem i sercem. Rozum ciągnął go do Geista, serce do Warszawy. Czuł, że lada dzień coś z tego musi wybrać: albo ciężką pracę, która wiodła do…III. Widziadło — przejdź do fragmentu

Dziwny człowiek z tego doktora. Uczciwy to on jest, a nade wszystko rozumny; ale jego uczciwość nie wypływa z uczucia, tylko — albo ja wiem? — może z nałogu; a rozum ma tego gatunku, że łatwiej mu sto rzeczy wyśmiać i…XVII. Pamiętnik starego subiekta — przejdź do fragmentu

— Widzi pan — rzekł — ludzie małej duszy dbają tylko o swoje interesa, nie sięgają myślą poza dzień dzisiejszy i mają wstręt do rzeczy nieznanych. Byle im było spokojnie i suto… Taki zaś facet jak on troszczy się…XVIII. …?… — przejdź do fragmentu

Opowieść wigilijna

Charles Dickens · 2 fragmenty

Nawet Scrooge tak się zainteresował zabawą, że zapomniawszy, iż głos jego nie może być słyszany, wtrącał się często do zabawy, odgadywał zadawane zagadki, zwykle najzupełniej trafnie, gdyż trzeba przyznać, że…III. Drugi z zapowiedzianych duchów — przejdź do fragmentu

— To są dzieci ludzkości! — odparł Duch, spoglądając na nieszczęsne istoty z głębokim współczuciem. — Udają się one do mnie, błagając, ażebym ich bronił przed ich ojcami. To jest — dodał, wskazując chłopca — Ciemnota, a…III. Drugi z zapowiedzianych duchów — przejdź do fragmentu

Lalka: tom pierwszy

Bolesław Prus · 2 fragmenty

We mnie jest dwu ludzi — mówił — jeden zupełnie rozsądny, drugi wariat. Który zaś zwycięży?… Ach, o to się już nie troszczę. Ale co zrobię, jeżeli wygra ten mądry?… Cóż to za okropna rzecz posiadając wielki kapitał…XV. W jaki sposób duszę ludzką szarpie namiętność, a w jaki rozsądek — przejdź do fragmentu

— O! panna Katarzyna smaczny to kąsek — mówiła gospodyni. — Oko ładne… (choć zdaje mi się, że ma skazę na lewym czy prawym?)… figurka niczego, chociaż musi mieć jedną łopatkę wyższą (ale to dodaje wdzięku). Nosek…XX. Pamiętnik starego subiekta — przejdź do fragmentu

W pustyni i w puszczy

Henryk Sienkiewicz · 1 fragment

Pan wielki zabić słonia, a Kali go jeść zamiast zbierać trawę i gałęzie. Lecz „pan wielki” był już o sto mil od chęci zabicia słonia, a że przy tym był z natury niezmiernie żywy, odpowiedział na poczekaniu: — Jesteś…ROZDZIAŁ XXVI — przejdź do fragmentu

Doktor Dolittle i jego zwierzęta

Hugh Lofting · 1 fragment

— Nad ludźmi — odparła. — Niedobrze mi się robi na samą myśl. Mają o sobie stanowczo zbyt wysokie mniemanie. Świat istnieje od tysięcy lat, prawda? A z języka zwierząt zdołali w tym czasie wyłapać tylko tyle, że kiedy…Rozdział pierwszy. Puddleby – Rozdział piąty. Wielka wyprawa — przejdź do fragmentu